رفوگری

  • تاریخ انتشار : ۱۳۹۴/۱۰/۱۱
  • نظرات : بدون دیدگاه

رفوگری

ریشه دوزی

فرشهایی که به دلیل استفاده زیاد، ریشه هایشان از بین می رود، نیاز به ریشه دوزی دارند. همچنین به دلیل پوسیدگی چله، بویژه چله های پنبه ای فرش نیاز به مرمت دارد. در صورتی که تمام ریشه های فرش از بین رفته باشد، باقیمانده ریشه را از ابتدای بافت با قیچی بریده و ریشه دوزی انجام می شود و چنانچه قسمتی از ریشه ها از بین رفته باشند، همان قسمتها را قیچی کرده و مرمت را انجام می دهند.

انواع ریشه دوزی

۱٫ریشه دوزی به روش بطلمه

۲٫ریشه دوزی به روش مغزی

۳٫ریشه دوزی به روش متصل

reshebafi1

اصلاح پارگی

مرمت پارگی کنار قالی

در پارگی کنار قالی ۳ طرف قسمتی که مرمت می گردد، فرش قرار دارد و طرف دیگر آن شیرازه است. در این نوع پارگی، بعد از چله کشی و گذاشتن چند چله به منظور شیرازه، القاج (پود کشی) می کنند. در این حالت، بهتر است پود کشی به صورت منفصل و در یک طرف قالی انجام گیرد که بعد از پود کشی آن را به کارگاه وصل می کنند و بعد هر سه گوشه آن را از نخ چله اضافی تمیز می کنند و گره های اضافی آن را درآورده و سر پودهای خود قالی را چیده و آنها را نیز تمیز می نمایند.

اگر قالی تخت باشد، یک رج پود را به صورت عکس دفعه قبل از تار عبور داده و سر پود را دور شیرازه پیچیده و با خامه ای که داخل سوزن قرار دارد، از کمی پایین تر از شیرازه پاره شده، داخل شیرازه نموده و از سر پاره شیرازه می آورند و آن را دور پود و ۴ تار شیرازه معین مخصوص بافت شیرازه قالی می پیچانند.

اگر قالی لول باشد، بعد از رد کردن پود کلفت از لا به لای تارها، پود نازک را نیز کشیده و سپس عمل شیرازه پیچی را انجام می دهند. در قالی نیم لول نیز دو پود یک اندازه و به صورت برعکس یکدیگر از میان تارها عبور داده و شیرازه پیچی را انجام می دهند.

عمل مرمت پارگی و از بین رفتن قسمتی از فرش به صورت عرضی: قالی را از پشت بر روی میز پهن نموده، ابتدا دو قسمت فرش را به صورت جداگانه هستند، یک قسمت را که با میخ و اگر فرش ریز بافت باشد، با سوزن از عرض بر روی چارچوب بزرگ (کارگاه) نصب می کنند. قسمت پایینی فرش را نیز به همان صورت مذکور در بالا با میخ به کارگاه می گویند. البته باید این دو تکه جدا شده از فرش به اندازه آسیب دیدگی (رجهای از بین رفته) از هم فاصله داشته باشند. سپس این دو تکه را با سوزن و نخ چله با نخ دو گره، به صورت زیگزاگ به هم می دوزند و پس از آن متناسب با نوع قالی، تارکشی و پود کشی را انجام داده و عمل گره زدن را انجام می دهند.

 ترمیم پارگی وسیع و کوچک

فرشی که به سبب آسیب یا آبدیدگی و یا سوختگی قسمتی از آن پاره شده باشد، نیاز به تعمیر اساسی دارد؛ برای این کار، نخست باید فرش را آماده کرد.

شیوه آماده سازی فرش

فرش را از پشت بر روی زمین پهن کرده و از آنجا که قسمت سوراخ شده فرم خاصی ندارد، آن را بر مبنای نوع سوراخ با قیچی بریده به صورت مربع یا مستطیل در می آورند. پس از آن به تارکشی و پود کشی می پردازند .

طریقه عمل

قالی را از پشت بر روی زمین پهن نموده با چاقو یا تیغ موکت بری و یا قیچی اطراف قسمت مرمتی را می برند.

paregi-farsh

اصلاح پوسیدگی

معمولاً فرش بر اثر آبدیدگی و تا زدن به مدت چند روز و با قرار گرفتن در محل مرطوب پوسیده می شود. در این حالت چنانچه قالی را از عرض و یا طول تا نمایند و کمی فشار بدهند، تارها و پودها پاره شده و صدای شکستگی از آنها شنیده می شود. باید دانست که سوزانکاری بعد از عمل ترمیم پارگیها و سوراخهای بزرگ و کوچک، در اطراف سوراخ انجام می گیرد که ذیلاً به طور کامل توضیح داده می شود:

وسایل مورد نیاز:

 • سوزن

 • نخ چله آماده و تابیده متناسب با قالی

 • دمباریک

 • درفش

 • موم (برای کشیدن بر روی نخ چله یا به اصطلاح نخ سون کاری)

 • سوزن کاری در عرض قالی

چند نکته

 •در مورد بعضی از فرشهای ریز باف، به جهت اینکه قسمت سوزن خورده ضخیم نشود، هنگام سوزن زدن، چله های داخل هر رج را قطع نموده و از داخل کار بیرون می آورند و سپس سوزن کاری را انجام می دهند.

 • شایان ذکر است که در بعضی موارد در خصوص نخ سوزن کشی، به جای ابریشم و یا نخ چله پنبه از خ قرقره استفاده می کنند که این کار اصلاً درست نیست؛ زیرا نخ قرقره دارای مواد پلاستیکی پلی استر است و باعث جمع شدگی قالی میشود.

 •اگر سوزن کاری طولی و عرضی برای جفت نمودن قسمت مرمتی پارگی وسیع و کوچک قالی صورت می گیرد، بهتر است که علاوه بر عبور سوزن در امتداد تار، بار دیگر سوزن را به صورت رج به رج، در گوشت قالی عبور داد تا عمل جفت شدن کاملاً صورت بگیرد.

 • هنگام سوزن کشی – چه در طول و چه در عرض – باید چله های پاره و یا پودهای پاره را از داخل به صورت لب به لب و کنار هم، به هم نزدیک کرده و وصل نمود.

 •پس از عمل سوزن کاری، تمام قسمت سوزن کاری شده را، بخصوص در سوزن کشی قسمت مرمتی پارگیهای وسیع و کوچک، با چکشی بر روی آن قسمت می کوبند تا در آن جمع شدگی وجود نداشته باشد و پس از این عمل، پارچه ای روی آن قسمت قرار داده و اتوی سنگینی روی آن می کشند.

 •چنانچه ترک خوردگی (پارگی) در چند قسمت از قالی وجود داشته باشد، بهتر است ابتدا به جز آن ترک خوردگی را که اول سوزن کاری می شود، بقیه ترک خوردیگها را با سوزن  و نخ چله یا پوک یا نخ دو گره، به صورت زیگزاگ دوخته شود تا آن قسمتها آسیب نبینند.

posidegifarsh

اصلاح ساییدگی

آسیب دیدگی و سائیدگی قالی از پشت (در قالیهای کف ساده)

هنگامی که خامه همرنگ قالی پیدا نشده و یا در دسترس نباشد و از طرفی قالی  از رو پرز داشته و از پشت سائیده داشته باشد و اگر بخواهند پرز را در آورده و گره با خامه نسبتاً همرنگ بزنند، از قسمت مرمت شده کاملاً مشخص باشد، به ناچار برای نشان دادن ظاهر قالی – بدون آنکه پرز را در آورند – در پشت قالی حالتی از گره را نشان می دهند.

  • وسایل مورد نیاز عبارتند از:
  • سوزن
  • خامه همرنگ و یا تا حدودی همرنگ با قالی
  • بطریطریقه عملقالی را از پشت بر روی زمین پهن نموده، زیر قسمت مورد نظر برای مرمت، بطری می گذارند (علت قرار دادن  سهولت حرکت سوزن می باشد). سپس سوزن را نخ  نموده و از گوشت قالی حرکت داده و زیر اولین تار می برند و از آن جا خارج ساخته و تار را دور زده  و از زیر همان تار و تار بعدی حرکت داده و سوزن را در می آورند. مجدداً سوزن را از روی تار دوم حرکت داده و از زیر تار دوم و سوم عبور داده و خارج می کنند و در ادامـه، این کار را تا  انتها انجـام می دهند . قبـل از انجام  تـارکشی  و پود کشی ابتدا باید اطراف قسمت سوراخ را برید.

saeidegi-farsh

اصلاح بید خوردگی

بیدها و نوزادشان از پروتئین موجود در پشم تغذیه می کنند و معمولاً پشم را مورد حمله قرار داده و چله پنبه ای را باقی می گذارند، در میان حشرات مضر و آسیب رسان به فرش می توان بید را خطرناک ترین آنها برشمرد.بیدها حشراتی هستند که دارای ویژگی های دگر دیستی کامل می باشند و اگر از محصولات پشمی مان به خوبی مراقبت نکنیم دچار حمله بیدها می شوند و کالای ما از بین می رود، بیشترین آسیب از بیدها را به دلیل عدم نگهداری صحیح و سهل انگاری در مورد فرش متحمل می شویم.
در اینجا راههایی جهت پیشگیری و مبارزه با بید زدگی را یادآوری می کنیم:
۱٫برای انبار کردن فرش پس از غبارگیری باید فرشها ضدعفونی شوند. سپس با بلورهای بیدکش پارادی کلروبنزن (نفتالین) پیچیده شوند. گلوله‌های نفتالین برای بازدهی بیشتر باید خرد شوند.
۲٫هر قالی به جای پلاستیک باید در کاغذ پیچیده شود تا نگه داری آن به صورت بسته بهتر و راحتر باشد.
سپس در مکان امنی دور از رطوبت، مواد مضر و از محل زندگی در منزل، به دلیل بو و بخار نفتالین موجود در آن نگه داشته شود.
۳٫خوشه های سدر که به منظور محافظت از فرش و قالی به کار می روند محافظت کامل از حشرات را میسر نمی‌کنند. موارد دیگر که پیشگیری را تقویت می‌کنند کاغذ روزنامه، کلر، بنزن، کافور و فلفل می باشند (به جای نفتالین و سدر می شود از مواد یاد شده استفاده کرد).
۴٫قراردادن و باقی ماندن پرها در قالی به عنوان طعمه به منظور منحرف کردن بیدها کار عاقلانه‌ای نیست و مشکلات بیشتر را سبب می‌شود.
۵٫توسل به محصولات جدید ضد بید کردن پشم که با گستردن آنها روی پشم، آن را غیر قابل خوردن می‌کند و مانع عمل بید زدگی می شود نیز بی فایده نیست.
۶٫خرابی فقط به رطوبت، حشرات و انبارداری قالی محدود نمی شود.
قالی های نگه داشته شده در منازل که در آنها تراکم رفت و آمد کم است یا قسمتی از فرش که زیر مبلمان قرار گرفته در معرض حمله بید و سوسک قرار دارند.
بهترین راه برای جلوگیری و از بین بردن بیدها زدودن گرد و غبار از میان پرزهای فرش است. بنابراین حداقل هفته ای یک بار تمام فرش ها و همه جای آنها را با درجه مکش مناسب جاروبرقی کاملا جارو بزنید.
۷٫قالی‌ها و بافتهایی که روی دیوار آویزان می شوند مخصوصاً مستعد حمله بیدها هستند. در اتاقهای پر تراکم نیز حشرات باید نابود شوند.
۸٫اگر خرابی یا شواهدی از خرابی روی فرش ظاهر شد، قالی‌ها را با محلولهای ضد بید شستشو دهید.
۹٫منجمد کردن قالی ها در یک یخچال صندوقی به دلیل پایین بودن درجه حرارت تضمین خوبی برای کشته شدن حشرات ندارد.
۱۰٫حشره کشها (پیف پاف) برای کشتن حشرات موثر هستند. مخصوصاً اگر به مدت طولانی با استفاده از جارو برقی و مواد ضد بید اضافی استفاده شوند. قیمت این مواد زیاد نبوده و به آسانی در دسترس می‌باشند.
۱۱٫هنگام استفاده از بخار مواد ضد بید برای فرشهای نفیس باید احتیاط لازم به عمل آید و دقت شود که قالی ها صاف و پهن شوند و با بخار مواد ضد بید اسپری شوند تا تمام حشرات به کلی نابود گردند.
۱۲٫فرش ها از گرد و غبار نیز آسیب خواهند دید. اگر ذرات گرد و غبار از میان فرش خارج نشوند هنگام شستشو با آب ترکیب شده و تشکیل لایه‌ای شبیه گل در انتهای پرز فرش می دهند که پس از مدتی پوسیدگی زودرس فرش را سبب می شوند. بنابراین قبل از عمل شستشوی فرش، کاملا خاک فرش را تکانده وغبار آن را خارج کنید.

بید خوردگی

ممکن است بید خوردگی از روی قالی، زیر قالی و پشت یا از هر دو طرف آن باشد. به طوری که، تارها از رو یا زیر مشخص و گره و پرز قالی از بین رفته باشد. اگر قالی با ارزش و نفیس باشد، بالاخص قالیهای موزه ای، نباید تمام پرزهای باقیمانده از بید خوردگی را از قالی در آورد؛ بلکه همچنان بر حسب اینکه بید خوردگی از روی قالی است یا پشت آنها را مرتب کرد؛ ولی در قالیهای معمولی چه بید خوردگی از رو یا از زیر باشد، ابتدا خامه را با قلاب از قالی در آورده، محوطه بید خورده را از پرز قالی تمیز و کار مرمت را انجام می دهند.
• ترمیم بید خوردگی در قالیهای معمولی و متداول خانگی
وسایل:
• قلاب پشت
• خامه های مناسب قالی از لحاظ رنگ و جنس (برای تعمیر قالی از پشت)
• قلاب رو یا قلاب خواب مشهد
• خامه های مناسب قالی از لحاظ رنگ و جنس (برای تعمیر قالی از رو)

bidekhordegi

انواع گره در ریشه‌ها و تزیین آنها

گلیم‌بافی فرش در دو سوی آن یكی از راه‌های افزایش عمر فرش و جلوگیری از ریختن و خارج شدن گره آن می‌باشد. اگر گلیم‌بافی فرش به هر دلیل شُل شده باشد و یا تشخیص داده شود كه مقدار آن، مقاومت لازم برای حفاظت فرش را ندارد، معمولاً در انتهای ریشه‌های فرش، اقدام به گره زدن می‌نمایند. این امر به ویژه در فرش‌های كهنه كه در معرض شست و شو قرار می‌گیرند بسیار حایز اهمیت است. مهمترین و متداول‌ترین این گره‌ها عبارتند از :

دو گره

برای ایجاد دو گره بر روی ریشه‌های فرش، تمام ریشه‌های فرش را به دسته‌های ۲ الی ۵ تایی تقسیم می‌كنند و اولین دسته را توسط دست چپ می‌گیرند. سپس با دست راست نخی شبیه به نخ پود، اما با تاب كمتر را توسط شصت و سبابه گرفته و پس از آن كه آن را دو دور به دور انگشت میانه، سبابه و شصت گرداندند، اولین دسته‌ی ۲ یا ۵ تایی ریشه‌ها را از داخل آن بیرون آورده، امتداد نخ را با دست راست هدایت نموده و به این ترتیب گره‌ای كه ایجاد شده، بر روی اولین دسته‌ی ریشه‌ها قرار می‌گیرد. این گره دقیقاً به انتهای ریشه‌ها هدایت شده و باعث استحكام گلیم‌بافی و یا بافت فرش می‌گردد. این عمل را به ترتیب بر روی دسته‌های دوم، سوم و … از ریشه‌های فرش تا به آخر انجام می‌دهند.

روش مذكور معمولاً بر روی فرش‌های جوان و نوبافت كه دارای ریشه‌های سالم و بلند هستند انجام می‌گیرد. اما چنانچه فرشی به هر دلیل كهنه و پاخور شده باشد و به عبارتی چله‌های آن پوسیده و بسیار كوتاه شده باشد، روش مذكور به راحتی میسر نبوده و برای ایجاد دو گره از نخ و سوزن استفاده می‌نمایند.

گره نخودی

برای ایجاد گره نخودی لازم است طول ریشه‌ها به حد لازم بلند باشد. برای ایجاد این نوع گره، ریشه‌ها را در دسته‌های ۲ الی ۵ تایی گرفته و به صورت متداول به دور یكدیگر پیچانده، گره می‌زنند. چنانچه فرش، قدیمی و ریشه‌های آن كوتاه باشد، ابتدا اقدام به اضافه نمودن ریشه‌های جدید و بلند در دو طرف فرش می‌نمایند و سپس به صورت گفته شده گره نخودی را ایجاد می‌نمایند.

گره پنجره‌ای

این نوع گره بیشتر جنبه‌ی تزیینی دارد و لازم است ریشه‌ها بسیار بلند باشد. روش كار چنین است كه ابتدا در انتهای ریشه‌ها گره نخودی و یا حتی دو گره ایجاد كرده، سپس امتداد ریشه‌های همجوار را نیز با فاصله‌ای در حدود ۱٫۵ الی ۲ سانتی‌متر از گره نخودی، دوباره با هم گره‌ی معمولی می‌زنند. مجدداً امتداد ریشه‌ها را از محل قبلی و با فاصله‌ی ۱٫۵ الی ۲ سانتی‌متر با ریشه‌های همجوار گره می‌زنند. در نهایت كلیه‌ی ریشه‌های فرش به صورت پنجره‌ای تغییر شكل می‌دهد. این گره‌ی تزیینی معمولاً بر روی فرش‌های نفیس گل‌ابریشم تبریز، اصفهان، نایین و ابریشمی ایجاد می‌گردد.

2gereh

شیرازه دوزی

به نوارهایی كه در دو طرف طولی فرش از ابتدا یا انتها قرار دارند شیرازه یا كنارپیچ فرش گفته می‌شود. این بخش از فرش در بافته‌های جدید معمولاً لوله‌ای شكل و كاملاً مدور است، اما در فرش‌های قدیمی به ویژه فرش‌های عشایری و روستایی ایران، به شكل نواری به عرض ۲ الی ۴ سانتی‌متر بوده است. شیرازه‌های فرش همچون یك قاب، فرش را احاطه كرده و علاوه بر زیبایی آن باعث استقامت لبه‌های طرفین فرش در مقابل ساییدگی و همچنین مقاومت فرش در مقابل ورود آب یا مایعات جاری می‌گردد. بررسی بسیاری از قالیچه‌ها و دست‌بافته‌های قدیمی نشان می‌دهد كه بافندگان برای محافظت بیشتر فرش، به جای الیاف پشم از موی بز برای شیرازه استفاده می‌كرده‌اند. زیرا موی بز مقاوم‌ترین الیاف حیوانی است كه رطوبت از آن عبور نمی‌كند و همچنین حشراتی از جمله بید كه الیاف فرش را به سهولت می‌جوند، نمی‌توانند آنها را جویده و به داخل فرش نفوذ نمایند.

shirazedoozi1

پرداخت یا مو گیری

یکی از اعمالی که بر روی غالب قالی های دستباف ایرانی اعمال می گردد عملیات پرداخت است. این عمل که موجب وضوح هر چه بیشتر طرح و نقشه فرش می شود همواره بر خلاف جهت خواب قالی یعنی از طرفی که بافت آغاز گردیده صورت می پذیرد. جهت پرداخت سطح قالی از دو شیوه دستی و ماشینی استفاده می گردد.

۱٫ شیوه دستی

در این شیوه استاد پرداخت کار با کمک تیغ های دستی و یا قیچی های مخصوص به پرداخت سطح قالی می پردازد.این تیغ ها و قیچی ها انواع و اقسام مختلفی داشته و بسته به نوع بافت و کیفیت قالی متفاوت می باشد.لازم به ذکر است که اصولا قالی های ریز بافت ، به روش دستی پرداخت می شوند.

۲٫ شیوه ماشینی

در این روش ، ماشین وظایف تیغ های دستی و یا قیچی های مخصوص پرداخت را در شیوه اول انجام میدهد . ساختمان این ماشین شامل یک تیغ تیز(تیغ اول) و یک شانه ( تیغ تخت ) در جلوی کار و یک کیسه جمع اوری پرزهای چیده شده در انتهاست. شانه سطح قالی را صاف و یکدست می کند. قیچی نیر پرزهای اضافه را می چیند.

این دستگاه دارای دو دینام برقی نیز  می باشد یکی از دینام ها از طریق یک لوله خرطومی که داخل آن فنر قرار دارد به تیغ لول متصل بوده و دینام دیگر نیزاز طریق لوله دیگری به کیسه جمع آوری پرزهای چیده شده متصل می باشد. در اثر کار دینام اول تیغ لول چرخیده و طول اضافی پرزهای سطح قالی را می چیند. تیغ تخت (شانه) ثابت بوده و به یک دست نمودن پرزهای سطح قالی جهت کوتاه شدن کمک می کند. با شروع به کار دینام دوم و ایجاد مکش پرزهای چیده شده در داخل کیسه جمع آوری می گردد.

pardakht

 دارکشی

داركشی فرش عملی است برای رفع كجی‌های كوچك و سایر موارد مشابه كه به صورت فرورفتگی و یا برآمدگی یا سرك در كناره‌های فرش دیده می‌شود. عمل داركشی در مورد رفع كجی‌های کوچک موثر است و در مورد کجی های بزرگ موثر نیست و معمولاً فرش داركشی شده پس از چندسال به حالت اولیه باز می‌گردد.
روش كار چنین است كه ابتدا فرش را بر روی یك سطح چوبی پهن می‌نمایند. سپس كمی آن را با آب مرطوب می نمایند که حالت ارتجاعی و كشش‌پذیری آن بیشتر شود. سپس ابعاد واقعی و صحیح فرش را مشخص نموده، لبه‌هایی كه دارای فرورفتگی باشند را توسط چنگك‌های مخصوص، آنقدر می کشند تا به كلی از بین رفته و محو شود. بلافاصله برای جلوگیری از برگشت فرش به حالت اولیه، آن را به سطح چوبی زیر آن میخ می‌نمایند. پس از آن كه هر چهار طرف فرش به مقدار لازم كشیده شد و كجی‌های آن پنهان گشت، آن را به مدت دو الی سه روز به همان حالت رها می کنند تا مقدار كشیدگی فرش ثابت گردد. سپس میخ‌ها را در آورده و در صورت امکان جای میخ ها را با قلاب بافت پنهان نموده و محو می کنند. در هنگام دارکشی فرشها باید موارد ذیل رعایت گردد .
فشار بیش از اندازه برای صاف کردن فرش باعث پاره شدن تار و پود فرش و حتی گره های آن می گردد.میخ های مورد استفاده باید ریز و ظریف باشند .ایجاد کشش بر روی فرش باید مرحله ای باشد یعنی در ابتدا مقدار کمی کشش با زمان معینی وارد و سپس در مرحله بعدی کشش شروع شود. در غیر اینصورت هیچ فرشی تحمل کشش یکجا و آنی را ندارد. در بعضی مواقع به ویژه در مورد فرش‌های كوچك و ظریف از بخار آب و اطو برای كشش بیشتر استفاده می نمایند كه بسیار موثر است.