تاریخچه فرش دستبافت

  • تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۰۹/۲۶
  • نظرات : بدون دیدگاه

تاریخچه فرش دستباف در ایران

فرش دستباف یکی از صنایع یا بهتر است بگوییم،هنرهای ایرانی است که آوازه آن در سراسر جهان پیچیده است .کالایی که در خانه اکثر ما ایرانی ها یک نمونه از آن حتی در ابعاد بسیار کوچک روی دیوار یا روی زمین یا حتی در پستو و گنجه یافت می شود.کالایی نفیس که همگان از ارزش مادی و معنوی آن آگاهند و در حفاظت از آن سنگ تمام می گذارند.اما گاه اتفاق می افتد که بنا به دلایلی فرش دستباف آسیب می بیند.در این صورت چه باید کرد؟این موضوع بهانه ای شدتا شما را با راههای نگهداری فرش دستباف آشنا کنیم.

تاریخچه فرش دستباف در ایران

طبق روایات شاهنامه فردوسی، آغاز فرش­بافی، رشتن و بافتن به زمان تهمورث یعنی زمان پیشدادیان باز می­گردد. در تاریخ طبری از فرش­هایی که با مو و پشم حیوانات در این دوره بافته شده سخن رفته است.

در تاریخ طبری هم از فرش هایی که با مو و پشم حیوانات در این دوره بافته شده سخن رفته است.

اما قدیمی­ترین نشانه از هنر قالیبافی به عصر مفرغ باز می­گردد این نشانه یک کارد قالیبافی است که از گورهای عهد مفرغ ترکمنستان و شمال ایران یافت شده است. در شهر سوخته (دشت سیستان ـ جنوب شرقی ایران) نیز فرش­های حصیری و پارچه و ابزارهای بافندگی به دست آمده که متعلق به ۲۸۰۰-۲۵۰۰ پیش از میلاد است. در دوره هخامنـشیان، به نقل از گزنفون، شهر کهن ساردیس به قالیـ­های گره­باف خود فخر می­کرده که به نقش­های حاشیه و هیکل­های مردان آراسته بوده است.

اما بر اساس آنچه در ویکی پدیا ثبت شده است ، قدیمی ترین نمونه قالی ایرانی که یافته شده قالیچه ای است با نقوش اصیل هخامنشی که در گور یخ زده یکی از فرمانروایان سکایی در دره پازیریک در ۸۰ کیلومتری مغولستان بیرونی پیدا شده وقالی پازیریک نامیده می شود.پژوهشگران این قالی را از دست بافت های پارت ها یا مادها می دانند.

قالی ایرانی از دیرباز معروف و مورد استفاده بوده ،گزنفون تاریخ‌نگار یونانی در کتاب سیرت کوروش می‌نویسد: ایرانیان برای این‌که بسترشان نرم باشد قالیچه زیر بستر خود می‌گسترند.

سالنامه چینی سوئی سو در دوره ساسانی از فرش پشمی ایران به عنوان کالای وارداتی به چین نام می برد. فرش معروف بهارستان در کاخ تیسفون نیزه به خاطر شکوهش بارتاب گسترده ای در ادبیات اسلامی داشته است.

طرح های قالی ایران

قالی و فرش ایرانی دارای طرح و نقوش متنوعی است که هر کدام حرفی برای گفتن دارند.

طرح و نقشی که گویای تاریخچه فرش و زادگاه فرش است.       

به طور کلی فرش ایران در طرح های آثار باستانی و ابنیه اسلامی (این گروه شامل تمام طرح هایی است که از نقوش و اشکال تزیینی بناها، عمارات و کاشی کاری های آنها گرفته شده)، طرح های شاه عباسی (اساس تمامی طرح های شاه عباسی بر مبنای کاربرد گل معروف شاه عباسی است.. گل‌های شاه عباسی به همراه بندهای ختایی و گاه تلفیقی با اسلیمی ها، انواع مختلفی از نقوش فرش را ایجاد می‌کنند.)

طرح های اسلیمی (فرم اصلی این طرح‌ها بر پایه گردش منظم و نقوش اسلیمی است)، طرح های اقتباسی(اغلب طرح‌های این گروه شباهت زیادی به طرح‌های فرش مناطق مرزی ایران و کشورهای همسایه دارد به همین دلیل به طرح های اقتباسی معروفند).

طرح های افشان(اشکال و اجزا تشکیل دهنده بیشتر طرح‌ها به صورت پیوسته و بدون انقطاع ترسیم می‌شود در حالی که در طرح افشان اجزای تشکیل دهنده طرح به صورت پراکنده و جدا از هم، ولی با فاصله منظم از یکدیگر طراحی می‌ شوند).

طرح های واگیره ای (هنگامی که جزء کوچکی از طرح در متن فرش در جهات طولی و عرضی تکرار شده و به وسیله گیره به یکدیگر متصل شوند،طرح بندی واگیره ای نامیده می شود) طرح بته ای (از طرح‌های معروف و موفق در طرح قالی، که علاوه بر ایران در هندوستان نیز رواج دارد)

طرح درختی (اشکال درختان و شاخ و برگ و بوته‌ها، عناصر اصلی این طرح هستند).طرح ترکمن، طرح شکار گاهی ، طرح گل فرنگ ، طرح های قابی (متن فرش با اشکال هندسی، مربع و لوزی،شبکه بندی می شود و در داخل هر یک از این خانه ها نفش مایه هایی از قبیل گلدان گل ، بته، شاخه گل، درختانی ماننر سرو و بید، پرندگان و … به طور مجرد ترسیم می شوند)، طرح گلدانی، ماهی درهم، محرابی و … بافته می شود.بر اساس اعلام برخی از کارشناسان طرح های بته ای،نقش ماهی و … محبوبیت بیشتری دراین بین دارند.